Witamina B1 odgrywa kluczową rolę w metabolizmie komórek. Jest koenzymem enzymów biorących udział w poszczególnych stopniach rozkładu węglowodanów i niektórych aminokwasów.
Witamina B1 jest obecna w organizmie w postaci wolnej tiaminy i jej estrów fosforowych: monofosforanu (TMF), difosforanu (TDF) i trifosforanu (TTF). Podstawową postacią, której udział w organach i tkankach człowieka zwykle wynosi 60 – 80% ogólnej zawartości witaminy B1, jest TDF.
Difosforan tiaminy jest koenzymem w reakcjach enzymatycznych, których fizjologiczna rola polega na zapewnieniu utlenienia węglowodanów i wykorzystania całej zawartej w nich energii.
Trifosforan tiaminy odgrywa ważną rolę w przenoszeniu impulsów nerwowych.
W układzie nerwowym przemiana węglowodanów jest najbardziej intensywna; dlatego uzależnienie neuronów od zaopatrzenia ich w tiaminę jest szczególnie duże, a neurologiczne zaburzenia to najwcześniejszy sygnał niedoboru tej witaminy.
Największe jej ilości są gromadzone w sercu, nerkach, wątrobie i mózgu. W diecie pozbawionej tiaminy jej zapasy mogą się wyczerpać w ciągu dwóch tygodni. Długotrwały niedobór witaminy B1 prowadzi do choroby beri-beri, która kiedyś stanowiła poważny problem epidemiologiczny w Azji. Obecnie przypadki beri-beri zdarzają się bardzo rzadko. Coraz więcej jest jednak dowodów na występowanie niedoborów tej witaminy, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku, chorych, po operacjach chirurgicznych, w sytuacjach stresowych, u alkoholików i kobiet w ciąży.
Witamina B1 jest odpowiedzialna za dostarczanie komórkom nerwowym wystarczającej ilości energii.
W związku z tym jej niedobór wywołuje nerwowość, obniżoną zdolność koncentracji, stany lękowe i depresję. Niedobór witaminy B1 jest przyczyną choroby beriberi objawiającej się zaburzeniami w układzie nerwowym w połączeniu z porażeniem i zanikiem mięśni, nagromadzeniem się płynu w tkankach i zaburzeniami w czynności serca.
Dzienne zapotrzebowanie na tiaminę w ilości 1,4 mg często nie jest pokrywane, gdyż w przypadku niewłaściwego odżywiania istnieje wiele czynników upośledzających jej wchłanianie. I tak:
• Ujemnie na wchłanianie witaminy B1 wpływa alkohol,
• Spożywamy za mało wysokowartościowych produktów zbożowych, powszechnie używana biała mąka prawie nie zawiera witaminy B1,
• Witamina B1 jest bardzo nietrwała; ze względu na dużą rozpuszczalność w wodzie bywa łatwo wymywana; niszczy ją też wysoka temperatura i działanie tlenu,
• Wprawdzie mięso i wędliny zawierają stosunkowo dużo witaminy B1, jednak jest ona wówczas związana z fosforem i dlatego trudno dostępna.
NIEDOBÓR WITAMINY B1 MA TEŻ PRZYCZYNY CYWILIZACYJNE
Z jednej strony, jest to wzrastające spożycie chleba wypiekanego z ubogiej w tiaminę mąki pszennej, a z drugiej – wysokie spożycie cukru, co prowadzi do zwiększonego zapotrzebowania organizmu na tiaminę.
Dość trudno jest dostrzec wczesne objawy niedoboru witaminy B1 (hipowitaminozy), ponieważ kliniczne objawy w tym okresie mają niejasny charakter. To zobowiązuje do przeprowadzenia kompleksowych badań.
• Zmiany patologiczne w przypadku chronicznego niedoboru tiaminy rozwijają się w układzie nerwowym, pokarmowym i sercowo-naczyniowym.
• Zaburzenia ze strony układu nerwowego objawiają się bólami głowy, nadpobudliwością szybko następującym zmęczeniem pracą umysłową i fizyczną bezsennością niepokojem, zaburzeniami pamięci, depresją.
• Objawy w układzie sercowo-naczyniowym to: przyspieszenie pracy serca, zadyszka nawet przy nieznacznym wysiłku fizycznym, dodatkowe skurcze serca.
• W tkankach i płynach ustrojowych gromadzą się duże ilości kwasu pirogronowego i mlekowego. Wpływa to niekorzystnie na układ nerwowy, powodując m. in. zanik otoczki mielinowej. Następuje utrata apetytu, spadek wydzielania soku żołądkowego.
Z PRODUKTÓW SPOŻYWCZYCH NAJBOGATSZY W WITAMINĘ B1 JEST:
• chleb z grubo mielonej mąki lub witaminizowanej mąki
• kasze, szczególnie gryczana, owsiana, pszenna
• nasiona zbóż
• rośliny strączkowe
• drożdże piwne
• zarodki pszenne
• wątroba wieprzowa.
Występowanie:
Głównym źródłem witaminy B1 są drożdże, kiełki zbóż, pieczywo pełnoziarniste i orzechy.
Podstawowe funkcje:
• udział w przemianie węglowodanów i aminokwasów,
• zaopatrzenie komórek nerwowych w energię